Treść zadania

1.
Dawne cywilizacje upadały, kiedy zaczęły lekceważyć prawa natury. Przed podobnym finałem ostrzega
nasz
świat słynny biolog Jared Diamond.
2.
Katastrofa, którą wieszczy Diamond, może wyglądać z grubsza tak jak kilkaset lat temu na Wyspie
Wielkanocnej.
Tamtejsze posągi moai do dziś budzą
zdumienie. Jakim cudem stanęły w miejscu,
gdzie
niemal nie ma drzew? Największy z nich waży 85 ton
i
trudno go podnieść nawet za pomocą now
o-
czesnego dźwigu. Dzisiejsi archeolodzy nie wierzą w rewelacje Danikena, który
pr
zypisywał stworzenie
rzeźb kosmitom, ani w opowieści Thora Heyerdahla, który
przekonywał, że Polinezyjczycy nie byliby w st
a-
nie postawić tak ogromnych rzeźb i że to sprawka indiańskich przybyszów z Ameryki Południowej.
3.
Badania wykazały bowiem, że na Wys
pie Wielkanocnej w czasie stawiania rzeźb rosły drzewa.
T
y-
le
że
zostały stopniowo wycięte
–
wykorzystano
je na opał, do budowania okrętów, kremowania
zmarłych
oraz do transportowania posągów. Swoje zrobiła też plaga szczurów niszczących owoce
palm. Wyspiar
ze
nie wycięli wszystkiego od razu,
zajęło im to prawie sześćset lat. Dlatego nie dostrzegli problemu
–
zagłada
nadciągała powoli.
4.
Religijne posągi były oznaką prestiżu bogatych rodów, które prześcigały się w budowaniu coraz wię
k-
szych pomników. Ten wyśc
ig okazał się zgubny. Rody
współpracowały przy uprawie roli czy transporcie
surowców, ale gdy zaczęło brakować drzew, wymarły
ptaki, a gleba uległa erozji, nastąpił kompletny
krach.
Wybuchły gwałtowne konflikty, dawna religia
oparta na kulcie posągów upadł
a, a mieszkańcy zaczęli je
zwalać i niszczyć. Głód był tak ogromny, że doprowadził do kanibalizmu. Jeszcze dziś największą
obelgą
na
wyspie jest powiedzenie
„
Mięso twojej
matki zostało mi między zębami
”
.
5.
W oczach Diamonda klęska kultury Wyspy Wielkanocn
ej to memento dla zglobalizowanego świata.
Na
razie my także
wymieniamy się towarami i współpracujemy, lecz kultywujemy wartości, które mogą
okazać się destrukcyjne. Nowoczesna cywilizacja nie
jest bardziej racjonalna od kultury niepiśmiennych
Polinezyjczyków, którzy podpiłowali gałąź, na której
siedzieli. Istotą wielu upadków cywilizacji było ni
e-
świadome ekologiczne samobójstwo. Diamond uważa jednak, że nie tylko warunki środowiska rozstrzygają
o sukcesie lub porażce kultur. Tak dobiera history
czne przykłady, by pokazać, że to reakcja społeczeństw
na
zagrożenia w środowisku jest kluczem
dla ich przetrwania
–
podtytuł
jego
książki „Collapse”
(
„
Upadek
”
)
jest dobitny
:
„
Jak
społeczeństwa wybierają klęskę lub przetrwanie
”
.
6.
Dlatego jeśli w końcu uś
wiadomimy sobie, jakie
grozi nam ryzyko, i dobrze zareagujemy, unikniemy
zagłady. W dzisiejszym świecie nie ma bowiem izolowanych światów, jak wyspy Polinezji na początku
śr
e-
dniowiecza. To raczej cała Ziemia jest izolowaną
wyspą w kosmosie, która nie ma (j
eszcze?) możliwości
kolonizacji innych planet. A los np. polskiej gospodarki zależy od oddalonych o tysiące kilometrów
Chin
odgrywających w świecie coraz większą rolę.
Także ze względu na ogromną populację.
7.
W
1968 r. w katastroficznym bestsellerze
„
The
Population Bomb
”
Paul R. Ehrlich przewidywał, że setki
milionów ludzi będą umierały z powodu przeludnienia.
Masowy głód miał się zacząć w 1970 r.! Władze
Chin,
obawiając się głodu, wprowadziły drastyczną kontrolę urodzeń. Choć katastroficzne wizje Ehrlicha
nie
sprawdziły się, to nie należy lekceważyć problemów,
jakie może wywoływać tak kolosalna populacja
jak
chińska. Dziś Chiny importują śmieci z Zachodu i eksportują mniej lub bardziej przetworzone towary.
Ale
rozpoczęły też eksport problemów ekologicznych
: w
ł
adze bezwzględnie zakazały wyrębu tropikalnych
lasów, a ponieważ drewno jest Chińczykom niezbędne, kupują je w międzynarodowych firmach.
Te
zaś
prowadzą drapieżną, niekiedy bardzo brutalną politykę w krajach Azji i Pacyfiku: dzierżawią
na
krótko teren
lasu, wycinają wszystko i szybko się wynoszą, zaś bunty niepokornych tłamszą siłą.
8.
A to może być dopiero początek. Gdy mieszkańcy Państwa Środka osiągną poziom życia typowy
dla b
o-
gatych społeczeństw Zachodu, z pewnością
będą potrzebowali jeszcze więcej
ropy naftowej,
energii ele
k-
trycznej, żywności, drewna. Zdaniem
Diamonda spowoduje to aż 12
-
krotny wzrost zużycia zasobów nat
u-
ralnych Ziemi. Pewne jest natomiast, że prędzej czy później ich zabraknie.
9.
I nie trzeba być ideologicznie zacietrzewionym
ekologiem ani katastrofistą, aby wiedzieć, że dzisiejsze
wartości konsumpcyjne społeczeństw Zachodu
mogą spowodować nieszczęście podobne do tego, kt
ó-
re
zniszczyło Wyspę Wielkanocną. Do wielu nie dociera, że zasoby przyrody są skończone. Co gorsza, bog
a-
ci c
zęsto zamykają się w elitarnych enklawach i nie chcą przyjąć do wiadomości, że jadą na tym samym
wózku co reszta. Elity wikingów na Grenlandii również zamykały się we własnym świecie. I w końcu w
y-
marły z głodu, podczas gdy sąsiednia społeczność
I
nuitów (na
zywanych Eskimosami) doskonale przyst
o-
sowała się do
zmienionego klimatu.
10.
Czy Zachód będzie umiał zmienić swoje wartości i przystosować się do nowych warunków? Czy Trzeci
Świat zrezygnuje z
aspiracji do zachodniego, rozrzutnego stylu życia? Futurologia
to ciężki kawałek chleba
i łatwo tu o fałszywe proroctwa. Obdarzeni talentem wizjonerskim chętnie mówią o nieuniknionych ko
n-
fliktach. Chociażby Samuel Huntington, który źródeł sporu między cywilizacjami upatruje w kulturze,
a
zupełnie pomija czynniki
przyr
odnicze. Natomiast przyrodnicy, może w obliczu coraz
częstszych hurag
a-
nów, zasadnicze problemy współczesności chętnie wiążą
z
zasobami naturalnymi, toksynami i
przeludni
e-
niem.
11.
Zdaniem Diamonda nie są to problemy nierozwiązywalne, o czym świadczy elasty
czność niektórych
korporacji. Dbają one o
zasoby naturalne i wodę pitną, kiedy wiedzą, że w przeciwnym razie poniosą
ogromne koszty. Również kraje rozwinięte zmieniają politykę i usiłują ograniczać egoistyczną eksploatację
zasobów naturalnych. To jednak sł
abe podstawy do optymizmu. Tym słabsze, że nie istnieje panaceum



ODPOWIEDZ NA PYTANIA


„Koniec świata już się zaczął” Marcin Miłkowski
www.maturazpolskiego.pl
2
z
2
na
konflikty etniczne czy religijne. I może to rzeczywiście one doprowadzą do zagłady cywilizacji. I
to
jes
z-
cze zanim zdążymy wyginąć z powodu ocieplenia klimatu.
Na podstawie: Marcin Miłkows
ki, „Koniec świata już się zaczął”, „Newsweek” nr 50/2005.
Zadania do tekstu:
1.
W akapicie 1. autor artykułu zestawia historię i teraźniejszością. Podobne zostawienie występuje
w
akapicie:
a.
3.,
b.
4.,
c.
5.,
d.
8.
(0
–
1 p.)
2.
Podaj po jednym synonimie do wyr
az
ów
„wi
esz
c
z
y
”
(akapit 2.) oraz
„
memento
”
(akapit
1.
).
We
ź
pod
uwagę znaczenie tych wyrazów
w kontekście zdań, w których zostały uży
t
e.
a.
wieszczy
b.
memento
(0
–
1
–
2
p.)
3.
Dlaczego mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej nie mogli zapobiec katastrofie ekologicznej (akapit 3.)?
(0
–
1
p.)
4.
Jaką
ro
lę odgrywa akapit 3. wobec ostatniego zdania akapitu
2
.?
(0
–
1 p.)
5.
Ja
ki wpływ na
życie
mieszkańców Wyspy Wielkanocnej miało wycięcie drzew? Wymień
trzy
skutki
(akapit 4).
(0
–
1
–
2 p.)
6.
W jakim celu Diamond analizuje upadek kul
tury
Wyspy Wielkanoc
nej? Odpowiedz na podstawie akap
i-
tów 5. i 6.
(0
–
1
–
2 p.)
7.
Na podstawie akapitów 7. i 8. wyjaśnij, na czym
polega zależność między sytuacją Chin a stanem
śr
o-
dowiska naturalnego na świecie. Odpowiedz
najwyżej dwoma zdaniami.
(0
–
1
–
2 p.)
8.
J
aki błąd popełniają w
spółcześni bogaci ludzie
i jakie mogą być tego konsekwencje (ak
ap
i
t
9.)?
(0
–
1 p.)
9.
Na podstawie akapitu 10. wyjaśnij, czym zajmuje
się futurologia.
(0
–
1 p.)
10.
O
jakich dwóch teoriach zagłady cywilizacji
mówi autor w akapitach 10. i 11.?
(0
–
1
–
2 p.)
11.
Zacytuj
trzy
wyrażenia lub zwroty potoczne
występujące w tekście.
(0
–
1
–
2 p.)
12.
J
aką funkcję pełni zastosowanie elemen
t
ów j
ęz
yka potocznego
w artykule?
(0
–
1 p.)
13.
Które
z
po
danych
zdań zawiera opinię?
a.
Wyspiarze nie wycięli wszystkiego od razu, zajęło im to prawie
sześćset lat (akapit 3.).
b.
Nowoczesna cywilizacja nie jest bardziej racjonalna od kultury niepiśmiennych Polinezyjczyków, kt
ó-
rzy
podpiłowali gałąź, na której siedzieli
. (akapit 5.)
c.
Wład
z
e C
hin,
obawiając się głodu,
wprowadziły drastyczną kontrolę urodzeń
.
(akapit 7.)
d.
Elity wikingów na Grenlandii również zamykały się we własnym świecie
.
(akapit 9.)
(0
–
1 p.)
14.
Artykuł Miłkowskiego reprezentuje publicystykę
:
a.
społeczną,
b.
polityczną,
c.
obyczajową,
d.
popularnonaukową




PROSZE O POMOC